به گزارش تحریریه، روزنامه انگلیسی فایننشال‌تایمز در گزارشی ابعاد خسارتی را در جنگ به بندر «جبل‌علی» دبی وارد شده، آشکار کرده است.

جبل‌علی صرفاً یک بندر بزرگ نیست که بتوان به‌سادگی آن را با بندر دیگری جایگزین کرد، بلکه مرکز یک منظومه یکپارچه صادراتی و تجاری است.

حجم جابه‌جایی کالا در بندر جبل‌علی در هفته‌های نخست جنگ بیش از ۹۰ درصد کاهش یافت و از آن زمان نیز تنها بهبود محدودی در فعالیت بندر مشاهده شده است.

«اریک هوپر» کارشناس اقتصادی، الگوی فعالیت و تعطیلی‌های مکرر تنگه هرمز را «خطری وجودی» برای دبی توصیف کرده، زیرا اقتصاد این شهر به تداوم جریان تجارت وابسته است، نه عبور موردی محموله‌ها تحت حفاظت نظامی.

بندر جبل‌علی و منطقه آزاد آن در مجموع بیش از یک‌پنجم تولید ناخالص داخلی دبی را تشکیل می‌دهند. بنابراین اختلال در فعالیت آنها مستقیماً به اقتصاد دبی ضربه می‌زند و صرفاً یک زیان محدود به بخش حمل‌ونقل دریایی نیست.

جبل‌علی در سال گذشته حدود ۳۰ درصد از درآمد «DP World» را تأمین کرده؛ شرکتی که یکی از مهم‌ترین شرکت‌های امارت دبی محسوب می‌شود و در نهایت از طریق گروه «دبی ورلد» تحت مالکیت خاندان حاکم قرار دارد.

منطقه آزاد جبل‌علی حدود ۱۲ هزار شرکت را در خود جای داده است. این شرکت‌ها قطعات و مواد اولیه را وارد می‌کنند، محصولات را در داخل تولید یا مونتاژ کرده و سپس بدون طی روندهای معمول گمرکی، آنها را دوباره صادر می‌کنند.

پیش از جنگ، بندر جبل‌علی روزانه حدود ۴۰ هزار کانتینر را از طریق چهار پایانه کانتینری و بیش از ۱۱۰ جرثقیل جابه‌جا می‌کرد و با فاصله قابل‌توجه، بزرگ‌ترین مرکز کشتیرانی خاورمیانه بود.

شرکت «حصانه» عربستان سعودی نیز ۲.۴ میلیارد دلار برای خرید یک سهم ۱۰ درصدی سرمایه‌گذاری کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد تداوم بحران جبل‌علی، سرمایه‌گذاری‌های بزرگ دولتی خارجی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مزیت جبل‌علی تنها تعداد اسکله‌ها و جرثقیل‌های آن نیست، بلکه اکوسیستمی است که در اطراف آن شکل گرفته است؛ از منطقه آزاد و کارخانه‌ها و انبارها گرفته تا شبکه جاده‌ای، شرکت‌های خدماتی، سرمایه، نیروی کار و ارتباط با حمل‌ونقل هوایی از طریق امارات.

دبی به‌واسطه همین اتصال به یک مرکز حمل‌ونقل ترکیبی تبدیل شده است. کالاها از طریق دریا به جبل‌علی می‌رسند و سپس از دبی به‌وسیله هواپیما به اروپا و سایر بازارها منتقل می‌شوند. همین شبکه باعث می‌شود انتقال فعالیت‌ها به یک بندر جایگزین بسیار پیچیده‌تر از صرفاً ساخت چند اسکله جدید باشد.

فرودگاه «آل مکتوم» در نزدیکی جبل‌علی نیز این زیرساخت را تقویت می‌کند و قرار است پس از تکمیل طرح توسعه ۳۵ میلیارد دلاری، از نظر ظرفیت جابه‌جایی مسافر و بار به بزرگ‌ترین فرودگاه جهان تبدیل شود.

یک مقام ارشد اماراتی گفته است که عملاً «ساختن همین سیستم در فجیره غیرممکن است»، زیرا جبل‌علی فقط یک بندر نیست، بلکه مجموعه‌ای از ساختارهای اقتصادی و لجستیکی در اطراف آن شکل گرفته است.

شرکت DP اکنون در حال برنامه‌ریزی برای ساخت دو پایانه در فجیره در ساحل دریای عمان است تا وابستگی امارات به تنگه هرمز کاهش یابد.

این دو پایانه، بسته به نوع کالا، می‌توانند ظرفیتی معادل حدود نیمی از ظرفیت جبل‌علی در بخش حمل‌ونقل کالاهای عمومی ایجاد کنند، اما ساخت آنها حدود دو سال زمان خواهد برد.

فجیره نیز مصونیت کاملی ایجاد نمی‌کند چراکه این منطقه در تیررس موشک‌های کوتاه‌برد ایران قرار دارد و در جریان جنگ نیز هدف حمله قرار گرفته است.

شرکت «گلف‌تینر» نیز طرحی ۲ میلیارد دلاری برای افزایش ظرفیت بندر خورفکان در شارجه اعلام کرده است. شرکت فرانسوی CMA CGM نیز متعهد شده ۴۰۰ میلیون دلار در بندر صحار عمان سرمایه‌گذاری کند.

بنادر خارج از خلیج فارس در مجموع دارای ظرفیت مازاد حدود ۲۰ میلیون کانتینر در سال هستند؛ ظرفیتی که در تئوری از حدود ۱۵ میلیون کانتینری که جبل‌علی جابه‌جا می‌کرد بیشتر است.

مشکل اینجاست که این ظرفیت‌ها از طریق همان شبکه‌های جاده‌ای و ریلی و زنجیره‌های انبارداری که به دبی متصل هستند، ارتباط ندارند. بنابراین وجود ظرفیت اسکله به معنای وجود یک جایگزین اقتصادی و عملیاتی نیست.

بندر صلاله عمان نیز حدود ۳ میلیون کانتینر ظرفیت اضافی دارد، اما حدود ۱۲۰۰ کیلومتر مسیر زمینی با دبی فاصله دارد و این مسیر از مناطق بیابانی و دورافتاده عبور می‌کند.
خود ایران نیز به دبی به‌عنوان یک مرکز تجاری و مالی و مسیر مهم صادرات مجدد کالا وابسته است.

این وابستگی به ایران انگیزه‌ای می‌دهد تا از فلج کردن کامل جبل‌علی خودداری کند، زیرا تعطیلی این بندر، مسیر مهمی برای دسترسی ایران به کالا و منابع مالی را نیز قطع خواهد کرد.

با این حال، این وابستگی متقابل تضمین‌کننده امنیت جبل‌علی نیست، زیرا جنگ نشان داده است که تصمیمات نظامی می‌تواند بر منافع تجاری ایران اولویت پیدا کند، به‌ویژه زمانی که از تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار علیه آمریکا و کشورهای خلیج فارس استفاده می‌شود.

منبع: کانال روایت جهان

پایان/